قبل از هر چیزی؛ آفازی چرا و چگونه؟
آفازی؛ چرا و چگونه؟
در مقاله امروز قصد داریم تا مروری داشته باشیم بر اینکه آفازی چرا و چگونه رخ میدهد.
همانطور که میدانید در مقاله های قبل در مورد ماهیت آفازی و سایر اختلالات نوروژنیک ارتباطی که میتوانند ارتباطات را محدود سازند با هم گفتگو داشتیم. پس اگر ماهیت آفازی و سایر اختلالات نوروژنیک رو نمیشناسی میتونی به اینجا مراجعه کنی:
لینک مقاله آفازی
آفازی به زبان ساده – مخصوص خانوادههای درگیر آفازی و مراقبان – گفتار درمانی
اما در مقاله امروز ما سعی داریم تا به این پرسش کلی پاسخ دهیم که اختلالات ارتباطی نوروژنیک و در راس آنها آفازی چرا و چگونه رخ میدهند. دلایل به وجود آمدن همچین شرایطی چیست و چگونه میتوانیم از خودمان در مقابل به وجود آمدن همچین شرایطی محافظت کنیم.
اختلالات نوروژنیک ارتباطی و در راس آنها آفازی به چه دلایلی میتوانند بروز پیدا کنند؟
از رایج ترین اتیولوژیها و یا دلایل به وجود آمدن اختلالات ارتباطی و آفازی میتوان به سکته مغزی، جراحت یا ضربه مغزی، عفونت های باکتریایی و ویروسی، تومورها، اختلالات متابولیک مثل دیابت و اختلالات پیشروندهی عصبی مثل انواع دمانسها که سلامت سیستم عصبی مرکزی را به خطر میاندازند اشاره کرد. در ادامه میخواهیم هر کدام از این موارد را زیر ذره بین بنیاد گفتار آسان ایرانیان ببریم و با هم برای افزایش شناخت بیشتر آفازی تلاش کنیم. در ضمن یادت نره که راه های ارتباطی بنیاد گفتار آسان ایرانیان با شما همیشه بازه و هر سوالی داشتید میتونید از طریق راه های ارتباطی زیر از ما بپرسید.
سکته مغزی
سکته مغزی، stroke و یا cerebrovascular accident به اختلال دائم یا موقت جریان خون در مغز گفته میشود. آمار به ما میگوید که سکته مغزی شایع ترین دلیلی است که به دنبال آن، افراد دچار اختلالات زبان و گفتار میشوند.
سکتهی مغزی آمار فزایندهی عجیبی در سال های اخیر به خود گرفته است به صورتی که در سال به چیزی حدود ۲.۹ درصد رسیده است یا به عبارتی دیگر در سال از هر ۱۰۰ نفر سه نفر دچار سکته مغزی میشوند. این آمار در کشورهای مختلف به گونه های مختلفی است به صورتی که در ایالات متحده آمریکا در سال ۷۹۵ هزار سکته رخ میدهد و همچنین در ایران طبق گزارش خبر آنلاین و اعضای هیئت مدیره انجمن علمی مغز و اعصاب روزانه حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ نفر دچار سکتهی مغزی میشوند.
به صورت کلی سکنه های مغزی در دو دسته اصلی ischemic و hemorrhagic قرار میگیرند. بیشتر سکته ها ischemic هستند و فقط ۱۵ تا ۲۰ درصد از سکته ها منجر به خون ریزی و پارگی عروق مغزی میشوند و در دسته سکته های hemorrhagic قرار میگیرند.
در سکته های ischemic ما پارگی عروق مغزی را نداریم و آنچه که در جریان خون رسانی به مغز اختلال ایجاد میکند، انسداد عروق مغزی است. برعکس آنچه را که در سکته ischemic با آن مواجه هستیم را در سکته hemorrhagic میبینم یعنی پارگی عروق! سکته های هموراژیک بیشتر در اثر آنئوریسم یا بد شکلی های مادرزادی عروق و یا نازک شدن دیواره عروق به دنبال فشار خون زیاد هستند که منجر به پارگی عروق مغزی میشوند.
در سکته های هموراژیک پارگی عروق از یک طرف و احتمال تراوش بیش از حد خون به درون مغز از طرفی دیگر فشاری باور نکردنی را روی مغز منجر میشوند.
بروز هر کدام از این نوع سکته ها در مناطق مرتبط با گفتار و زبان در مغز میتواند منجر به آفازی شود. هر چند که همیشه بین پژوهشگران این بحث داغ بوده است که آیا زبان مناطق خاصی در مغز دارد یا اینکه به صورت پراکنده در هر دو نیم کره و کل مغز کنترل میشود.
عمده ترین دلایل سکته مغزی به شیوه و مدل زندگی ما ارتباط دارد. عدم ورزش، عدم تحرک کافی، عدم خواب کافی و یا اختلالات خواب، فشار خون، دیابت، فشارهای روانی مثل استرس و اضطراب، عدم تغذیه مناسب، مصرف سیگار، افزایش سن و فاکتورهای ژنتیکی از جمله دلایلی هستند که میتوانند منجر به سکته مغزی شوند.
از جمله نشانه های هشدار دهندهی سکته مغزی میتوان به سرگیجه، تاری دید، بی حسی و ضعف در اندام های یک یا دو طرف بدن، کاهش تعادل، به سختی حرف زدن و ریزش صورت هستند. در صورت مشاهده شواهد نشان دهندهی سکته مغزی بایستی سریعا با اورژانس تماس بگیریم. سکته هایی که ۳ تا ۵ دقیقه طول میکشند غالبا آسیب های جبران ناپذیری را باعث میشوند.
یک راه بسیار عالی برای دوری از سکته مغزی تنظیم برنامه های ورزشی و تغذیه ای مناسب و همچنین داشتن خواب کافی میباشد. هشداری که این روزها باید نسبت به آن آگاه باشیم این است که طبق شواهد و مطالعات جدید سن سکته در ایران بسیار پایین آمده است. طبق گزارش های جهانی سکته در هر سنی ممکن است اتفاق بیوفتد ولی بیشتر سکته ها در سنین بین ۷۰ تا ۹۰ سالگی اتفاق میافتند و معمولا از ۵۵ سالگی به بعد به ازای هر ده سال ریسک بروز سکته دو برابر میشود.
اما این آمار در ایران بسیار متفاوت تر از آمار جهانی است و حدود یک سوم سکته هایی که اتفاق میافتند در افراد زیر ۵۰ سال رخ میدهد و همچنین در چند سال اخیر در افراد زیر ۴۰ سال نیز آمار بسیار صعودی بوده است.
ضربه یا جراحت مغزی
ضربه مغزی، جراحت مغزی یا traumatic brain injury ناشی از یک ضربه ناگهانی است که به دنبال آن مغز آسیب میبیند. اگر آسیب مغزی در مناطق مربوط به گفتار و زبان در مغز باشد ما اختلالات نوروژنیک گفتار و زبان را میتوانیم شاهد باشیم و همانطور که میدانید آفازی یک اختلال نوروژنیک ارتباطی است که زبان را در همه سطوح درگیر میکند.
شایع ترین دلیل جراحت مغزی ناشی از ضربه افتادن از ارتفاع است و تصادف و آسیب های ورزشی در رده های بعدی قرار دارند.
به دنبال TBI یا ضربه مغزی شدن ممکن است رفتارها، نحوه تعامل، ابعاد شناختی و کاربرد زبان بسیار آسیب ببینند. بعضی از نشانه های آسیب زبان، در افراد دچار TBI شده شامل نقایص واژه یابی، مشکلات درک و بیان زبان انتزاعی، مشکلات کاربرد زبان و مشکلات خواندن و نوشتن میشود که در این میان کاربرد زبان به صورت بسیار وسیعی ارتباطات شخص را به صورت منفی ای تحت تاثیر قرار میدهد.
direction of a blow to the head. In the left-most image (A) of the top and side views, the
arrow indicates the direction of the accelerating force. In the middle views (B), the head hits
the wall and the brain is thrust in the direction of the accelerating force. Where the brain is
injured at the point of contact is the coup injury. In the right-most views (C), the brain
rebounds from the front of the skull to the back of the skull. Where the brain hits the back of
the skull is where the contrecoup injury occurs. Image credit: Taylor Reeves
از جمله مشکلات کاربرد زبان میتوان به نقایص در سازماندهی و انسجام زبان گفتاری و نوشتاری، مشکلات پروزودی، چالش در تفسیر حالت های چهره ای، مشکلات نوبت گیری و چالش در تفسیر شوخی و همچنین استفاده نامناسب از بافت های زبانی در جای نامناسب اشاره کرد.
در این افراد مشکلات شناختی زیادی نیز به وجود میآید که میتوان به مشکلات حافظه و توجه اشاره کرد. که در مقاله های بعدی به سراغ این موضوع هم خواهیم رفت.
عفونت های باکتریایی و ویروسی
عفونت های باکتریایی و ویروسی هنگامی که مغز را درگیر کنند میتوانند باعث مشکلات نوروژلوژیکال ارتباطی از جمله آفازی شوند.
مننژیت یکی از بیماری هایی است که میتواند ناشی از عفونت های باکتریایی یا ویروسی به وجود بیاید و پرده اطراف مغز را درگیر کند.
از جمله عفونت هایی که میتوانند مغز را تحت تاثیر خود قرار دهند میتوان به ایدز، پولیو و خانواده پریون ها اشاره کرد.
تومورها
تومورها وقتی که در مغز رشد کنند میتوانند مستقیما روی گفتار و زبان تاثیر داشته باشند همچنین تومورها ممکن است به صورت غیر مستقیم و با تحت تاثیر قرار دادن مسیر های حیاتی تولید گفتار، باعث آسیب های نوروژنیک ارتباطی شوند. یکی از آسیب های ناشی از تومورها میتواند آفازی باشد اما آمار دقیقی از این نداریم که چند درصد تومورهای مغزی منجر به آفازی میشوند.
تومورها طبق یک مقیاس ۴ نمره ای از خوش خیم تا بد خیم درجه بندی میشوند. که نمره ۱ نشان دهنده خوش خیم ترین حالت ممکن و نمره ۴ نشان دهنده بد خیم ترین حالت ممکن (حالت سرطانی) است.
شایع ترین نوع تومورهای مغزی تومور gliomas یا نئوپلاسم در سلول های glial مغزی است. به این نوع تومورهای مغزی، تومورهای اولیه نیز گفته میشود زیرا که در خود مغز رشد کرده اند. در مقابل تومورهای اولیه ما با تومورهای ثانویه مواجه هستیم که در جایی دیگر از بدن رشد کرده اند و به وسیله جریان خون و یا جریان لنف خود را به مغز میرسانند به این نوع از تومورها تومورهای metastatic نیز گفته میشود.
تومورها با توجه به نوع آنها، اندازه آنها و مکانی از مغز که تحت تاثیر قرار میدهند میتوانند تاثیرات متفاوتی بر عملکردهای روزمرهی ما بگذارند. و ممکن است باعث آسیب هایی چون اختلال در حافظه، مشکلات حس بینایی، مشکلات توجه، سرگیجه و تشنج را باعث شوند.
اختلالات متابولیک – دیابت
دیابت یک اختلال در متابولیک کربوهیدرات ها است که مشخصهی آن ضعف در کنترل قند خون است. دیابت سه نوع مختلف دارد؛ دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ و دیابت دوران حاملگی.
در دیابت نوع ۱ ما شاهد کاهش یا عدم تولید انسولین توسط سلول های بتا پانکراس هستیم. در دیابت نوع ۲ نیز ما با مرور شاهد کاهش تولید انسولین هستیم اما در ابتدا به این صورت است که ما مقاومت تدریجی انسولین بافت سلولی در مقابل انسولین طبیعی بدن را شاهد هستیم. در دیابت دوران بارداری همانطور که از اسمش معلوم است، خانم های باردار حین دوران حاملگی به دلیل تغییرات هورمونی، ضعف در کنترل قند خون را تجربه میکنند.
دیابت نوع ۱ در گذشته به دیابت وابسته به انسولین شناخته میشد و میزان شیوع آن در کودکان و نوجوانان بیشتر است؛ هر چند ممکن است در هر سنی پدیدار شود. از علائم دیابت نوع ۱ میتوان به تکرر ادرار، پر نوشی، تشنگی و خشکی دهان به صورت غیر طبیعی، خستگی مفرط و کمبود انرژی اشاره کرد.
دیابت نوع ۲ در گذشته به دیابت بزرگسالان شناخته میشد و میزان شیوع آن در میان سالی و سنین بعد از آن بسیار بیشتر است. از علایم آن میتوان به تکرر ادرار، افزایش تشنگی، افزایش گرسنگی، و کاهش وزن اشاره کرد. همچنین از دیگر علایم آن میشود به تاری دید، خارش، نوروپاتی محیطی (آسیب اعصاب محیطی)، عفونتهای مکرر واژن و خستگی مفرط اشاره کرد.
افراد دارای دیابت شیوع بیشتری را نسبت به سایرین در دچار شدن به شرایطی مثل: سکتهی مغزی، آتروفی مغز، نوروپاتی های اتونومیک و محیطی و زوال مغز یا دمانس را دارند و جالب است بدانیم که همهی این عوامل میتوانند شناخت و زبان را تحت تاثیر قرار دهند. حتی اگر هیچ کدام از این شرایط وجود نداشته باشند،ضعف در کنترل قند خون ممکن است در دراز مدت روی رگ های سد خونی-مغزی تاثیر بگذارد و افزایش فشار خون باعث تغییرات شناختی شود.
بخشی از نقایص شناختی – زبانی که با دیابت در ارتباط هستند شامل نقص در توجه، حافظه، واژه یابی، نامیدن، توانایی های بینایی فضایی، جهت یابی، حل مسئله و عملکرد اجرایی میشوند و همانطور که میدانیم هر کدام از این موارد میتواند به صورت جدی مهارت های ارتباطی را تحت تاثیر خود قرار دهند.
برای درمان، کنترل و پیشگیری از انواع مختلف دیابت بهتر است که با اصلاح سبک زندگی و کمک گرفتن از متخصصین مختلف گام برداریم تا دچار عوارض خطرناک دیابت نشویم.
از دیگر اختلالات متابولیک میتوان به اختلالات تیروییدی و نقایص ویتامین های B اشاره کرد.
اختلالات پیشروندهی عصبی – دمانس
یک طبقهی گسترده از بیماری ها و اختالالات که منجر به تغییرات پیشرونده در مغز میشوند که کاهش پیشرونده ی عملکردهای عصب شناختی فرد را به دنبال دارد. یکی از این اختلالات دمانس یا زوال مغز است.
دمانس معمولا با نقص در حافظه در کنار یک یا چند نقص دیگر در مهارت های زبانی یا شناختی تعریف میشود. دمانس به صورت کلی باعث کاهش سطوح شناختی فرد میشود و به دنبال آن عملکردهای روزمرهی شخص دارای دمانس دچار اختلال میشوند. آلزایمر شناخته شده ترین و رایج ترین نوع دمانس است.
تفاوت ویژهی دمانس با آفازی این است که در آفازی ما ابتدا کاهش توانایی را در سطوح زبانی داریم اما در دمانس ما ابتدا کاهش توانایی را در سطوح شناختی داریم. آفازی و دمانس دو اختلال متفاوت هستند البته با ذکر این نکنه که نوع پیشروندهی آفازی یا PPA به وفور در کتاب های منبع و مرجع با دمانس مقایسه میشود و شباهت هایی نیز ممکن است بهم داشته باشند ولی باید حواسمان باشد که در آفازی پیشرونده ابتدا توانایی های زبانی افت میکنند ولی در دمانس ما ابتدا شاهد کاهش تواناییهای شناختی هستیم.
ممکن است آفازی و دمانس منجر به شواهد یکسانی در شناخت شوند ولی به صورت کلی به لحاظ پاتوفیزیولوژیکال و نوروفیزیولوژیکال بسیار با هم متفاوت هستند. برای پیشگیری از هر دو اختلال لازم است که از همین امروز یک سبک زندگی جدید که در آن ورزش، تغذیه، خواب کامل و سلامت روان بر همه چیز ارجح هستند را شروع کنیم.
در مقاله امروز تلاش کردیم تا شما را با دلایل به وجود آمدن آفازی و شیوه های پیشگیری از بروز آن آشنا کنیم. راه های ارتباطی بنیاد گفتار آسان ایرانیان همیشه بر روی دانشجویان و خانواده های دچار آفازی شده باز است و میتوانید با ما در ارتباط باشیم.
بنیاد گفتار آسان ایرانیان
با لمس یا کلیک کردن روی آیکون شبکه های اجتماعی با ما در ارتباط باشید.