گفتگو با آفازی: راهنمایی موثر برای ارتباط گیری بهتر با بیماران سکتهی مغزی
من آفازی دارم؛ به دنیای ارتباط با من خوش آمدید! (ویژه مراقبان و پرستاران افراد دارای آفازی)
مقدمه
همانطور که میدانید بعد از آسیب مغزی یکی از مشکلاتی که ممکن است رخ دهد زبان پریشی یا آفازی است. آفازی یک اختلال عصب شناختی است که ناگهانی و عموما در نتیجه سکتهیمغزی رخ میدهد و به دنبال آسیب مغز، زبان فرد دچار نقص یا مشکل میشود. با اینکه آفازی ممکن است اختلالات همراه داشته باشد ولی باید بدانیم و آگاه باشیم که این اختلال یک اختلال روحی-روانی، روانپزشکی و یا یک اختلال حرکتی نیست.
نقص در زبان
نقص در زبان به صورت کلاسیک به دو نوع نقص در زبان بیانی و نقص در زبان درکی طبقه بندی میشود.
به صورت کلی افرادی که در زبان بیانی مشکل دارند ضعف در حرف زدن را دارند و همانطور که از اسمش پیداست در بیان کلمات، عبارات و جملات دچار مشکل میشوند. در سمت مقابل افرادی که در زبان درکی خود دچار مشکل میشوند عمده ی مشکلات آنها درک و فهم کلمات، عبارات و یا جملات است. گویی پس از آسیب مغزی این افراد زبان، محیط و پیرامون اطراف خود را نمیشناسند و درکی از وقایع، اشخاص و یا اماکن مختلف ندارند.
مطالعات جدید اما نشان میدهد بعد از بروز آفازی یا زبانپریشی نمیتوان گفت که صرفا درک یا صرفا بیان آسیب دیده است. محققان بر این عقیده هستند که بعد از آفازی هم درک و هم بیان آسیب میبینند؛ حال ممکن است گاهی هر دو کامل آسیب ببینند و یا گاهی ممکن است درک بیشتر از بیان دچار نقص شود یا عکس این قضیه هم میتواند اتفاق بیافتد و صحبت کردن برای فرد داری آفازی سختتر از درک کردن و فهمیدن گفتار اطرافیان باشد.
چرا باید آفازی را بهتر بشناسیم؟
به هر روی بعد از آسیب مغزی و دچار شدن فرد به آفازی یا زبان پریشی دنیای پیرامون فرد محدود میشود زیرا که بدون زبان، حرف زدن و ارتباط برقرار کردن با دنیای پیرامون امروزی که بر پایهی ارتباطات است ممکن است دایره اطرافیان ما بسیار کوچک تر از قبل شوند. در کنار نقایص ارتباطی و زبانی فرض کنید شخص مشکلات حرکتی هم داشته باشد و در کنار عدم ارتباط گیری مناسب حتی توانایی حرکت کردن هم نداشته باشد. پس حتما احساسات و عواطف شخص نیز ممکن است درگیر شوند.
اگر مراقبان فرد دارای آفازی آگاهی کافی از این اختلال نداشته باشند همه ی این اتفاقات منجر به این خواهند شد که شخص خود را تنها بداند و احساس تنهایی بیش از حد باعث اختلالاتی همچون افسردگی شود. از این رو در این مقاله ما تلاش کردیم از زبان یک فرد دارای آفازی با اسم فرامرز مشکلات این دست از افراد را از زبان خود این اشخاص تا حدودی بیان کنیم.
امیدواریم با این پست بتوانیم ارتباط بین مراقبان و افراد دارای آفازی را بهبود ببخشیم و با یادگیری نحوه ارتباط صحیح با این افراد بتوانیم گامی مهم در درمان آفازی برداریم.
با فرامرز آشنا شوید:
فرامرز یک مهندس راهسازی بازنشسته است که ۵۲ سال سن دارد؛ او چندی پیش در یک غروب دلگیر دچار سکتهی مغزی شد. پس از دو هفته وی از بیمارستان ترخیص شد و به خانه برگشت ولی زندگی او کاملا تغییر کرده بود.
فرامرز که تا دو هفته پیش خودش با کلید شخصی خودش در منزل خودش را باز میکرد حال اصلا نمیتواند تشخیص دهد که در با چه وسیلهای باز میشود. اصلا جایی که او در آنجا سکونت دارد کجاست و افرادی که پیرامون وی هستند چه نسبتی با وی دارند.
فرامرز که تا دو هفته پیش یکی از کارهای روزمرهاش گرفتن دوش آب گرم و اصلاح صورتش در اول صبح بود حال برای استحمام نیاز به دو نفر دارد که به لحاظ جسمی بتوانند وی را کمک کنند و همین باعث شده هفته ای فقط دو بار بتواند به حمام برود و اصلاح کند. فرامرز که تا چند وقت پیش در مجالس خانوادگی و دوستانه به شوخطبعی و در جمع همکاران فردی صاحب نظر بود حال توانایی گفتن یک کلمه ساده را نیز ندارد.
پیشرفت فرامرز
زمان پیش می رود و فرامرز به دنبال دریافت توانبخشی های شناختی، حرکتی و زبانی مقداری از آسیب را جبران میکند. ولی حرف زدن برای وی از بقیه موارد سخت تر است.
فرامرز از عدم توانایی در اینکه چه کلمه ای را کجا بگوید، چگونه بگوید، به چه کسی بگوید و چگونه شروع به حرف زدن کند گاهی کلافه میشود. اگر دنبال دلیل این موضوع باشیم باید گفت که حرف زدن و تکلم یکی از ظریفترین کارهایی است که مغز انجام میدهد و طبیعتا آسیب به هر کدام از بخشهای زبانی موجود در مغز میتواند تا مدتها این مهارت را تحت تاثیر قرار دهد و گفتار و تکلم شخص دچار نقص باشد.
پس به عنوان خلاصه باید گفت به دنبال رخداد اختلال در زبان یا آفازی، موارد زیر برای فرامرز سخت میشوند:
- حرف زدن
- فهمیدن حرف دیگران
- خواندن متن
- نوشتن متن
- استفاده از اعداد و ارقام
بهبود گفتار و نتایج درمان به موقع
بعد از اینکه فرامرز دچار سکتهمغزی شد خانوادهی وی سریعا خدمات توانبخشی را آغاز کردند. بهبودهای حرکتی خیلی سریع حاصل شدند البته باید گفت حرکت دادن دست راست کماکان یکی از چالشهای بزرگ فرامرز است. با این حال روند بهبودی زبان به خاطر ظرافت بیشتر و طبق انتظار، مدت زمان طولانیتری را نیاز داشت.
به هر روی بعد از یکسال توانبخشی گفتاری و خدمات گفتاردرمانی، فرامرز حال به خوبی میتواند با درمانگر خود ارتباط بگیرد و صحبت کند ولی در برخورد با سایر آشنایان و اطرافیان او نمیتواند آن عملکرد مطلوب را در مکالمه با آنها داشته باشد.
گفتاردرمانگر، عضوی مهم از خانوادهی فرد دارای آفازی
در طول مسیر پر فراز و نشیب درمان زبان فرامرز، من به عنوان گفتاردرمانگر از وقتی که او نمیتوانست یک کلمه یا حتی یک صدا را بیان کند تا الان که وی میتواند در مورد مسائل مختلف حرف بزند و گاهی شعر بخواند در کنار فرامرز بودهام. خیلی اوقات نقش پل ارتباطی بین فرامرز و خانوادهاش بودم و به دلیل جلسات منظم هفتگی در منزل فرامرز رفت و آمد من به آنجا بیشتر و طبیعتا ارتباط من با مراقبان و خانوادهی وی بیشتر و بیشتر شد.
اواخر روند درمان و به دلیل اینکه این مدت من به عنوان گفتاردرمانگر میتوانستم ارتباط بهتری نسبت به سایرین با وی بگیرم برای من و فرامرز بسیار لذت بخش بود ولی از آنجایی که این عملکرد مناسب در مواجهه با سایر افراد وجود نداشت، خانواده فرامرز از این اوضاع چندان راضی نبودند. به عبارتی باید گفت تعمیم رخ نداده بود.
با اینکه خانواده و مراقبان آقا فرامرز بسیار حمایتگر بودند اما متاسفانه نحوه ارتباط درست با فرامرز را به خوبی نمیدانستند هرچند من به عنوان درمانگر هر جلسه توصیههای ارتباطی و نحوه ارتباطگیری درست با افراد مشابه آقا فرامرز را برای آنها توضیح داده بودم و میدانستم که به احتمال زیاد دلیل عملکرد ضعیف فرامرز در مقابل سایر افراد همین است.
خلاصه اینکه به زبان علم گفتاردرمانی فرامرز درمان را خوب پیش برده بود اما در مراحل تعمیم ما دچار مشکل شده بودیم.
از جایی که بهترین ارتباط گیری با فرامرز را من میتوانستم انجام دهم از او دلیل اینکه چرا نمیتواند عملکرد خوبش در جلسات درمان را به بیرون جلسات درمان منتقل کند پرسیدم.
با اینکه میدانستم نحوه ارتباط با فرد دارای آفازی چگونه است و میدانستم تعمیم نتایج جلسات درمان به بیرون از جلسات مرحله بسیار مهم و چالش برانگیزی از درمان است وقتی از فرامرز پرسیدم که چرا گاهی خیلی عالی میتوانی در مکالمات شرکت کنی ولی گاهی کاملا گیر میکنی و یا اصطلاحا در مکالمات میمانی پاسخ جالبی به من داد که من دوست دارم از زبان خودش این پیام را به شما منتقل کنم.
نحوهی ارتباط گیری درست با فرد دارای آفازی
فرامرز چندین مسئله را مطرح کرد: البته در پرانتز باید بگویم که فرامرز این مسائل را خیلی سادهتر برای من توضیح داد و طبیعتا جملاتش پیچیدگی زیادی نداشت اما برای فهم بهتر مطالب من سعی کردم که توضیحات کاملتری را به حرفهای وی اضافه کنم: با اجرای موارد زیر قطعا میتوانیم ارتباط بهتری با فرد دارای آفازی برقرار کنیم:
۱.حین صحبت کردن با من باید صبر بیشتری داشته باشید.
باید بدانیم افراد دارای آفازی از جمله فرامرز که دچار آسیب مغزی شدهاند نیاز به زمان بیشتری برای تحلیل حرفها و صحبتهای ما دارند؛ پس باید حین حرف زدن با افراد دارای آفازی مثل آقا فرامرز شمردهتر صحبت کنیم، مکثهای بیشتری بین جملاتمان داشته باشیم و اجازه دهیم که فرد دارای آفازی صحبتهای ما را بشنود، تحلیل کند و سپس پاسخ ما را بدهد.
واقعیت این است اکثر خانوادهها یا مراقبین این تصور اشتباه را دارند که فرد دارای آفازی میتواند مثل سابق با همان سرعت با ما حرف بزند و ارتباط بگیرد ولی در واقع باید گفت یکی از رایجترین آسیبها در آفازی، آسیب حافظه عملکردی است به این معنا که مغز نمیتواند با همان سرعت قبل تحلیل کند و پاسخ دهد. پس باید حواسمان به سرعت گفتار و مکثهای بین جملاتمان باشد و سعی کنیم در ارتباط با افراد دارای آفازی صبوری بیشتری به خرج دهیم.
۲.حین حرف زدن با من نیازی نیست داد بزنید!
با اینکه میدانیم آفازی در بیشتر مواقع در سنین بالا رخ میدهد و ممکن است بعضی مراجعان قبل از سکته مشکلات شنیداری مثل پیرگوشی داشته باشند و یا حتی از وسایل کمک شنوایی مثل سمعک استفاده کنند اما این دلیل موجهی برای افزایش صدا و داد زدن روی این افراد نیست.
بهتر است آگاه باشیم که فرد دارای آفازی مشکل اصلیش عدم دسترسی مناسب به زبان است نه اینکه حرف ما را نمیشود. او میشنود و در صورت توان پاسخ ما را هم میدهد؛ فقط کافی است با ایجاد فضایی آرام به وی کمک کنیم تا بهتر تحلیل کند و صبر بیشتری داشته باشیم تا وی بتواند به درستی پاسخ ما را بدهد. (البته در صورت درمان)
افزایش بلندی صدا، فریاد زدن و داد و بیداد کردن صرفا باعث التهاب فضای ارتباطی، رنجور شدن شخص دارای آفازی که به شدت احساساتیتر شده و برهم زدن توجه و تمرکز وی میشود که از قضا برای یک ارتباط صحیح توجه و تمرکز افراد درگیر در ارتباط ضروری و مهم است.
۳. حین حرف زدن با من بهتر است از جملات ساده و کوتاه استفاده کنید و روی کلمات مهم تاکید کنید.
هر چقدر از جملات پیچیدهتر و سنگینتر استفاده کنیم شانس اینکه شخص دارای آفازی تحلیل درستتری از حرف ما داشته باشد و بهتر بتواند کلام ما را تحلیل کند کمتر میشود. در ارتباط با افراد دارای آفازی از جمله آقا فرامرز باید حتما از جملات ساده و کوتاه استفاده کنیم و ترجیحا انتظار جوابهای طولانی به صورت یکجا از آنها نداشته باشیم.
تاکید روی کلمات مهم و ضروری از آنجا مهم است که باعث میشود شخص دارای آفازی توجه و تمرکز بیشتری روی کلام ما داشته باشد و طبیعتا توجه و تمرکز بهتر منجر به تحلیل بهتر و پاسخ مناسبتر از جانب آنها میشود.
۴. وقتی که موضوع مکالمه عوض میشود دوست دارم با سرعت کمتری این اتفاق بیافتد.
به هنگام تغییر موضوع مکالمه برای اینکه شخص دارای آفازی بتواند پاسخ بهتری به ما بدهد لازم است که این کار را اولا کمتر انجام دهیم دوما اینکه وقتی تغییر موضوع را انجام دادیم حتما به صورت واضح اعلام کنیم (مثلا اگر از موضوع کارهای شخصی قرار است به موضع اینکه برای نهار چی میل دارد برویم بهتر است مشخصا اعلام کنیم که بحث کارهای شخصی تمام شده و حالا قرار است راجع به نهار امروز حرف بزنیم) و سه اینکه با سرعت کمتری موضوعات مکالمه را عوض کنیم.
۵. جملات من رو تکمیل نکنید و یا قبل از من حدس نزنید.
وقتی که فرد دارای آفازی میخواهد شروع به حرف زدن کند نیاز به زمان بیشتری دارد و وقتی هم که میخواهد حرفش را تکمیل کند دوباره نیاز به زمان بیشتری دارد. رفتاری که در مورد خانواده آقا فرامرز حسابی فرامرز را اذیت میکرد این بود که او وقتی یک کلمه یا عبارت را دیرتر میگفت خانواده به جای او حرفهای ایشان را تکمیل میکردند و گاهی آنقدر حدسها زیاد میشد که فرامرز نمیتوانست دیگر موضوع را به دست بگیرد.
پس باید حواسمان باشد که اولا به فرد دارای آفازی فرصت بیشتری برای پاسخ دادن بدهیم، صبورتر باشیم تا ایشان کلام ما را به خوبی تحلیل کنند و وقتی که شروع به حرف زدن کرد کلام آنها را قبل از خودشان تکمیل نکنیم و یا شروع به حدس زدن نکنیم. مسلما اگر زمان بیشتری به شخص بدهیم خودش میتواند به نحوی جملات را تکمیل کند. اگر بعد از چند تلاش نتوانست تکمیل کند میتوانید جمله هدف را بگویید تا وی تکرار کند.
گاهی عجله کردن و عدم صبر و شکیبایی ما باعث میشود که صحبتهای فرد دارای آفازی به نوعی دیگر برداشت شوند و ممکن است او نتواند خواست واقعی خودش را به گوش ما و مراقبان برساند.
۶.از نمودهای نوشتاری استفاده کنید تا بهتر بتوانم با شما ارتباط بگیرم.
در افراد دارای آفازیای که قبل از سکته مثل فرامرز توانایی خواندن و نوشتن داشتهاند استفاده از نمود نوشتاری کلمات ممکن است باعث ارتباط گیری بهتری شود. گاهی از ما پرسیده میشود آیا همه مکالماتمان را روی کاغذ بنویسیم؟
پاسخ من به این افراد این است اگر شخص سواد کافی برای خواندن داشته و شما میتوانید حتما بنویسید اما اگر به هر دلیلی نمیتوانید کل مکالمات را بنویسید حتما کلمات پرکاربرد و مهمتر را روی برگه کاغذ برای این افراد بنویسید. گاهی ممکن است هدف از این کار پاسخدهی بهتر فرد دارای آفازی باشد و گاهی هم ممکن است بخواهیم به نوعی تمرین خواندن متن با وی کار کنیم و گاهی به دلایل تخصصیتری که خارج از بحث امروز ما است ممکن است از نمودهای نوشتاری بهره ببریم؛ در هر صورت استفاده از نوشتار میتواند برای مراجعان با سواد خواندن و نوشتن مفید واقع شود.
۷.سوالاتی که جواب بسته مثل آره/نه دارند را بیشتر از سوالات باز دوست دارم.
برای ارتباط بهتر و فهمیدن راحتتر کلام افراد دارای آفازی بهتر است از سوالات بسته استفاده کنیم و اگر سوالات باز و پیچیدهای داریم بهتر است که سوالمان را به چند سوال تقسیم کنیم و سعی کنیم سوال به سوال پیش برویم تا به جواب نهایی برسیم.
فرض کنید شخص دارای آفازی با ایما و اشاره به ما فهمانده که درد دارد.
حال برای یافتن اینکه کجای وی درد دارد به جای اینکه بپرسیم کجات درد میکنه میتوانیم آرامتر پیش برویم و با چندین سوال به جواب نهایی برسیم.
مثلا میگوییم:
درد داری؟ آره/نه
بالا تنتون دردمیکنه یا پایین تنتون؟ بالا/پایین
فرض کنید میگوید بالا
خب بالای گردنتون درد میکنه یا پایینش؟ بالا/پایین
سرتون درد میکنه؟ آره/نه
آیا عضوی از صورتتون درد میکنه؟ آره/نه
بهتر است در بحث سوال پرسیدن از فرد دارای آفازی اینگونه پیش برویم مخصوصا اگر در ابتدای درمان هستیم.
پیشنهاد پایانی و ملاحضه اخلاقی
در انتهای این پست به دو مورد باید اشاره کرد:
اولا باید گفت که گرچه روند درمان آفازی گاهی کند و گاهی سریع پیش میرود ولی اگر درمانگران، اطرافیان فرد دارای آفازی را از نحوه ارتباطگیری مناسب با این افراد آگاه سازند و متقابلا اطرافیان شخص یاد بگیرند چگونه با این افراد باید ارتباط بگیرند قطعا روند درمان سرعت بسیار بالاتری به خود خواهد دید.
دوما باید به شما دوستان بگویم اطلاعات همه مراجعین ما محرمانه هستند و در صورت استفاده و یا انتشار نام هر شخصی قطعا ابتدا فرم رضایتنامه تکمیل خواهد شد.
با این اوصاف پس باید به درستی حدس زده باشید که فرامرز صرفا یک بیمار فرضی است که به هدف فهم بیشتر مطالب عنوان شده در این پست تلاش کردیم در قالب داستان آقا فرامرز که یک فرد دارای آفازی بود نحوهی ارتباط گیری مناسب با این افراد را برای شما توضیح دهیم.
اما چه بسیارند افرادی که روزانه با این دست مشکلات به طرق مختلف به ما مراجعه میکنند و از ما در مورد درمان آفازی سوال میکنند. و دلیل این چیزی نیست جز اینکه بنیاد گفتار آسان ایرانیان راهی کوتاه به فاصلهی یک تماس است تا هر جای ایران عزیز هستین ما به شما و عزیزان دچار سکتهی مغزی و به خصوص آفازی شدهی شما کمک کنیم.
در انتها اگر از این پست خوشتون اومده امیدواریم با به اشتراک گذاری آن و رساندنش به افراد دارای آفازی به کیفیت زندگی آنها بیفزایید.