گفتاردرمانی چیست؟

گفتاردرمانی میتواند به افرادی که در حرف زدن مشکل دارند، کمک کند تا بتوانند بهتر ارتباط برقرار کنند و همچنین اختلالات مربوط به گفتار را درمان کند. اهداف گفتار درمانی شامل بهبود تلفظ و pronunciation، قوی کردن عضلاتی که در گفتار استفاده میشوند و همچنین یادگیری نحوه حرف زدن صحیح میباشند.

گفتاردرمانی میتواند برای اختلالات گفتاری متنوعی از تلفظ نادرست یک صدای گفتاری گرفته تا از دست دادن کامل زبان به دنبال یک اختلال نوروژنیک کاربرد داشته باشد. با توجه به اختلال گفتاری ای که وجود دارد؛ گفتاردرمانگر میتواند با سایر متخصصین پزشکی و روانشناسی همکاری داشته باشد.

گفتاردرمانی برای درمان چه نوع اختلالاتی میتواند کاربرد داشته باشد؟

گفتاردرمانی میتواند برای درمان اختلالات زبانی یا language disorders، اختلالات گفتاری  یا speech disorders و مشکلات بلع یا swallowing problems کاربرد داشته باشد.

اختلالات زبانی

اختلال زبانی دوران کودکی میتواند روی یادگیری اینکه کودک بتواند حرف بزند، اسم اشیا مختلف را بگوید و جمله سازی کند تاثیر بگذارد. اگرچه علت این موضوع کاملا مشخص نیست ولی مهم ترین ریسک فاکتورها شامل مشکلات شنیداری، مشکلات رشدی و مشکلاتی که روی رشد مغز تاثیر میگذارند، میباشند. به دنبال هر کدام از این ریسک فاکتور ها ممکن است که کودک قادر به حرف زدن نباشد و به گفتاردرمانی مراجعه کند.

اختلالات زبانی در بزرگسالان غالبا به دنبال آسیب های مغزی است. افرادی که دچار سکته مغزی میشوند، غالبا در ساخت جملات و به یاد آوردن اسم اشیا به مشکل میخورند. که به این اختلال، آفازی یا aphasia گفته میشود.

اختلالات گفتاری

افرادی که اختلالات گفتاری دارند، یا در تلفظ صحیح صداهای گفتاری مشکل دارند، یا وضوح گفتار پایینی دارند و یا نمیتوانند روان حرف بزنند؛ افرادی که نمیتوانند روان حرف بزنند غالبا افراد دارای لکنت نامیده میشوند. هر چند که هنوز مشخص نیست که آیا لکنت زبان یک اختلال زبانی است یا گفتاری اما معمولا در طبقه بندی های ابتدایی لکنت زبان را یک اختلال گفتاری طبقه بندی میکنند.

کودکان غالبا در تلفظ صحیح صداهای گفتاری به مشکل میخورند، یا لیسپ دارند و یا ممکن است از یک صدای گفتاری به جای صدایی دیگر استفاده کنند. اختلالات گفتاری ممکن است ناشی از اختلالات رشدی باشند ولی فاکتور های روانشناختی میتوانند تاثیرگذار باشند. بزرگسالانی که اختلالات نورولوژیک دارند نیز گاهی اوقات مشکلات گفتاری ای دارند که روی تلفظ و وضوح گفتار آنها تاثیر میگذارد. از جمله اختلالات گفتاری در این افراد میشود به دیزارتری و آپراکسی اشاره کرد. دیزارتری و آپراکسی در دسته اختلالات حرکتی گفتار یا motor speech disorders قرار میگیرند.

یکی دیگر از اختلالات گفتاری، اختلال روانی گفتار است که به روان بودن جریان گفتار و اینکه شخص بتواند بصورت روان حرف بزند اشاره دارند. افرادی که این اختلالات گفتاری را دارند غالبا افراد دارای لکنت یا stuttering و یا افراد دارای شتابان گویی یا cluttering نامیده میشوند. افرادی که لکنت دارند غالبا مکث ها، تکرار ها و گیر و قفل هایی را در جریان گفتارشان تجربه میکنند و این باعث میشود که جریان گفتار این افراد روان نباشد. از طرفی دیگر افرادی که دارای cluttering یا شتابان گویی هستند، سرعت بسیار بالایی در گفتارشان دارند که این باعث میشود که شنونده به خوبی حرف آنها را متوجه نشود و به صورت اساسی وضوح گفتار این افراد پایین بیاید. 

اختلالات صدا

اختلالات صدا یا voice disorders به تغییرات در صدای افراد اشاره دارند. به دنبال این تغییرات صدای فرد ممکن است نفس آلود، همراه با تلاش و تقلا، ضعیف و یا ممکن است فرد کاملا بی صدا شود. اختلالات صدا عمدتا ناشی از استفاده نامناسب از صدا و عدم رعایت بهداشت صوتی هستند. عوامل روانشناختی مثل افسردگی و یا واکنش های اغراق آمیز به رویدادهای زندگی نیز ممکن است سبب اختلالات صدا شوند. همچنین گفتاردرمانی در حیطه صدا میتواند برای استفاده کنندگان حرفه ای صدا از قبیل خوانندگان نیز به کار برده شود.

مشکلات بلع

در افرادی که مشکلات بلع دارند، حرکت عضلات درگیر در بلع تحت تاثیر قرار میگیرند. این مشکلات ممکن است باعث این شوند که مواد غذایی از دهان خارج شوند و یا به مسیر تنفسی وارد شوند و در صورتی که مواد غذایی وارد مسیر تنفسی شوند ممکن است ادامه حیات فرد تحت الشعاع قرار بگیرد. معمولا مشکلات بلع به دنبال اختلالات نوروژنیکی مثل پارکینسون، مالتیپل اسکلروزیس، دمانس و ضربات مغزی اتفاق می افتند.

چه رویکردهای درمانی ای در گفتاردرمانی استفاده میشوند؟

برای درمان هر کدام از اختلالات و حیطه هایی که در بالا ذکر شد، رویکردهای درمانی زیادی وجود دارند که گفتاردرمانگر با توجه به شرایط ویژه ی هر مراجعی میتواند از آنها استفاده کند. برای رسیدن به درمان موفقیت آمیز گفتاردرمانی نیز مثل سایر رشته های علوم توانبخشی، مراجع با توجه به تشخیص گفتاردرمانگر و شدت اختلالش باید در جلسات متعددی از خدمات گفتاردرمانی بهره ببرد. جلسات گفتار درمانی ممکن است 20 دقیقه تا 1 ساعت طول بکشند که در اینجا نیز این گفتاردرمانگر است که تشخیص میدهد زمان لازم برای جلسات هر مراجع چقدر باشد.

در زیر به برخی از تمرین های درمانی که در جلسات گفتاردرمانی توسط گفتاردرمانگر برای بهبود مراجع انجام میشوند اشاره شده است:

تمرین های درکی

تمرین هایی جهت بهبود و ارتقای روانی گفتار

تمرین هایی جهت بهبود نفس کشیدن، بهبود وضعیت صوتی و رفع مشکلات بلع

تمرین هایی جهت ارتقای ارتباطات فرد در افراد دارای آفازی

گفتاردرمانگر جهت خدمت رسانی در حوزه های مختلف گفتاردرمانی در چه مکان هایی میتواند شاغل باشد؟

گفتاردرمانگر در مکان های مختلفی جهت خدمت رسانی به مراجعینی که نیازمند مداخلات گفتاردرمانی هستند میتواند شاغل باشد. از جمله این موارد میتوان به مکان های زیر اشاره کرد:

کلینیک های خصوصی گفتاردرمانی

کلینیک های جامع توانبخشی

بیمارستان هایی که بخش گفتاردرمانی دارند

مراکز سالمندی

مدارس کودکان استثنایی

منابع:

• Bode H, Schröder H, Waltersbacher A (Ed). Heilmittel-Report 2008. Ergotherapie, Logopädie, Physiotherapie: Eine Bestandsaufnahme. Stuttgart: Schattauer; 2008.
• Deutsche Gesellschaft für Sprachheilpädagogik (DGS). Ausbildung in der Sprachheilpädagogik.
• Deutscher Bundesverband für akademische Sprachtherapie und Logopädie (dbs). Der Verband [dbs homepage]. 2020.
• Deutscher Bundesverband für Logopädie (dbl). Logopädie. 2020.
• Gemeinsamer Bundesausschuss (G-BA). Richtlinie über die Verordnung von Heilmitteln in der vertragsärztlichen Versorgung (Heilmittel-Richtlinie/HeilM-RL). July 1, 2020.
• Verband der Ersatzkassen (vdek). Rahmenvertrag zwischen LOGO Deutschland und den Ersatzkassen über die Versorgung mit Leistungen der Stimm-, Sprech- und Sprachtherapie. Anlage 1: Leistungsbeschreibung. June 1, 2017.