ارزیابی آفازی

سلام بنیاد گفتار آسان ایرانیان به شما دانشجویان گرامی.

بسیار مفتخر هستیم که امروز در خدمت شما دانشجویان گرامی هستیم. به دنبال پست قبلی که آفازی به زبان ساده و مخصوص مراقبان آفازی بود، دانشجویان زیادی از ما درخواست داشتند تا نکاتی مبنی بر ارزیابی آفازی ویژه‌ی دانشجویان ارائه دهیم. بنیاد گفتار آسان ایرانیان، به دنبال این موضوع در این پست در تلاش است تا شما را با ماهیت آفازی، فرایند ارزیابی آفازی، ارزیابی غیر ساختارمند، ارزیابی ساختارمند، ابزارهای ارزیابی آفازی و ارزیابی غیر رسمی تا حدودی آشنا کند. مثل همیشه راه های ارتباطی ما در سوشال مدیا به سوی شما باز است تا هر پیشنهاد، درخواست، انتقاد یا نظری داشتید را به گوش ما برسانید.

ماهیت آفازی

آفازی یا زبان پریشی به کاهش یا از دست دادن عملکرد زبان به دنبال آسیب یا جراحت بخش های مرتبط با درک و تولید زبان در مغز گفته میشود. زبان پریشی یا آفازی عمدتا به دنبال سکته‌های مغزی یا cerebral vascular accident یا CVA اتفاق می‌افتد؛ همچنین آفازی میتواند دلایلی همچون ضربه مغزی یا TBI، تومورها، عفونت مغز، مسمومیت و اختلالات متابولیک نیز داشته باشد و به دنبال این آسیب ها و اختلالات نیز، رخ دهد.

کار مغز این است که همه‌ی ابعاد و جنبه‌های زبانی را یکپارچه سازد. آسیب به قسمت مشخصی از مغز معمولا باعث میشود همه‌ی مدالیته‌های زبان از جمله خواندن، نوشتن، صحبت کردن و درک شنیداری یک تا چند درجه متاثر شوند. آفازی برای هر شخصی که دچار آن میشود منحصر به فرد است و با توجه به مکان آسیب دیده در مغز، شدت آسیب و منحصر به فرد بودن آن شخص میتوان آفازی را برای وی تعریف کرد. ممکن است دو نفر با یک شدت آسیب ببینند و مکان آسیب آنها یکی باشد ولی با توجه به زندگی‌ای که تا قبل از آفازی داشته‌اند و منحصر به فرد بوده‌اند، نشانه‌های آفازی برای آنها متفاوت باشد. به عبارتی دیگر به گفته‌ی آفازیولوژیست‌ها و درمانگران اختلالات اکتسابی و آفازی، زبان پریشی یا آفازی به مانند اثر انگشت منحصر به فرد و یونیک است.

منحصر به فرد بودن زبان پریشی یا آفازی باعث میشود تا تعریف ماهیت آفازی در قالب یک سری عبارات و رفتارها چالش برانگیز شود؛ با این وجود یک سری از رفتارها و نواقص هستند که میتوانند از مشخصه‌های آفازی به حساب بیایند. در زیر به بخشی از آنها اشاره میکنیم اما بایستی توجه داشته باشید که در هر مراجع آفازی الزاما همه‌ی این رفتارها و نواقص وجود ندارند و هر مراجع با توجه به شدت آسیب، مکان آسیب و منحصر به فرد بودن آن شخص به گونه ای متفاوت بعضی یا همه‌ی این نواقص را نشان میدهد.

این نواقص و رفتارها کدامند؟ در ادامه این نقایص را برای شما نام میبریم و البته درباره‌ی هر کدام از این موارد توضیحی مختصر میدهیم تا یک نوع یادآوری نیز برای شما باشند.

• مشکل در نامیدن افراد و اشیا

یکی از نشانه‌های اصلی آفازی، اختلال در نامیدن اشیا و افراد است. گفتاردرمانگران این نشانه را anomia یا Dysnomia نیز مینامند. در این مشکل شخص دچار کاهش توانایی در بازیابی واژگان و اسامی میشود. این نشانه در بعضی از بیماران تا حدی نقص اساسی به شمار میرود که درمانگران یکی از انواع آفازی را anomic aphasia میدانند.

• آسیب درک شنیداری

بیشتر در آفازی‌های روان (آفازی به زبان ساده – مخصوص خانواده‌های درگیر آفازی و مراقبان – گفتار درمانی (irslp.ir)) مثل ورنیکه و ترنس کورتیکال حسی دیده میشود. این بیماران مشکلات اساسی در درک مطالبی که به آنها گفته میشود دارند.

• نقص در صحبت کردن

یکی از شایع ترین مشکلاتی که افراد دارای آفازی دارند کاهش توانایی صحبت کردن است. افرادی که دچار آفازی‌های ناروان مثل بروکا و ترنس کورتیکال حرکتی هستند، معمولا این نقص را بیشتر از بقیه‌ی افراد دارای آفازی زندگی میکنند.

• نقص در خواندن

یکی از مشکلاتی که افراد با سواد به دنبال آفازی ممکن است دچار آن شوند نقص در خواندن است. این مشکل در مراجعینی که نقص خواندن برای آنها بسیار نگران کننده است باید در پلن درمانی توجه زیادی را به خود معطوف کند.

• نقص در نوشتن

یکی از مشکلاتی که افراد با سواد به دنبال آفازی ممکن است دچار آن شوند نقص در نوشتن است. اکثر فرم ها و ابزارهای ارزیابی شامل بررسی نقایص نوشتن هستند.

• بروز انواع پارافازی

پارافازی به منظور تولید یک واژه‌ی دیگر، به جای واژه‌ی هدف میباشد. پارافازی انواع مختلفی دارد که به صورت اساسی به دو دسته semantic یا معنایی و phonemic یا واجی تقسیم میشوند. در پارافازی‌های معنایی شخص به جای تولید واژه‌ی هدف یک واژه‌ی دیگر را تولید میکند که البته در اکثر موارد میتوان به نوعی بین واژه‌ی هدف و واژه‌ی تولید شده ارتباطی پیدا کرد. اما در پارافازی واجی شخص جای یک یا چند واج از واج‌های کلمه‌ی هدف را تغییر میدهد و به احتمال زیاد یک نا کلمه تولید میکند.

برای مثال وقتی به شخص دارای آفازی عکس چشم را نشان میدهیم و از وی درخواست میکنیم تا آن را بنامد و او به ما میگوید گوش ما باید بدانیم که شخص به نوعی دارای پارافازی معنایی است. چشم و گوش هر دو اعضای صورت هستند. همچنین وقتی که به شخص دارای آفازی تصویر چشم را نشان میدهیم و از وی میخواهیم که نام ببرد و او در جواب میگوید تشد باید بدانیم که وی به احتمال زیاد پارافازی واجی دارد. البته به شرطی که شخص در تولید صداها مشکل نداشته باشد و ما بدانیم که او توانایی تولید همه‌ی صداهای چ، ش و م را دارد. در مواردی که تولید ناکلمات زیاد باشند و شخص مدام ناکلمه تولید کند میتوان گفت که فرد دارای neologism نیز هست.   

• بروز انواع perseverationها

در اینجا شخص به جای تولید واژه‌ی هدف مدام یک کلمه یا بخشی از یک کلمه را بیان میکند. این نقص با انواع اکولیلیا و پالیلالیا متفاوت است و به گونه ای است که شخص در این کلمه قفل میشود و به جای تولید هر کلمه‌ی هدفی که درمانگر قصد استخراج آن را دارد، شخص دارای آفازی کلمه یا واژه‌ی خاص خود را تولید میکند.

• نقص در دستور زبان یا بروز خطاهای گرامری یا agrammatism

در اینجا شخص دچار مشکلات درک و استفاده از قواعد زبان میشود برای نمونه شخص ممکن است در درک و بیان ضمایر، شناسه افعال و تشخیص اجزای جمله مثل فعل و فاعل و مفعول دچار مشکل شود. بیشتر در افرادی که آفازی‌های ناروان مثل بروکا دارند دیده میشود.  

• گفتار ناواضح و بی معنی

گفتار ناواضح، بی معنی و نامفهوم یکی دیگر از نواقصی است که در افراد دارای آفازی دیده میشود. به این پدیده jargon aphasia نیز گفته میشود. این افراد سرعت گفتاری خوبی دارند و روان حرف میزنند اما متاسفانه گفتار آنها بسیار نامفهوم است.

• نقص در تکرار کلمات و عبارات

یکی دیگر از نشانه‌ها و نقایصی که در افراد دارای آفازی دیده میشود این است که این افراد توانایی تکرار کلمات و عبارات را ندارند. البته بایستی گفت افرادی که آفازی ترنس کورتیکال دارند معمولا در تکرار کلمات و عبارات عملکرد خوبی دارند.  

• حاشیه گویی

حاشیه‌گویی و بیان حرف هایی که چندان با هدف مرتبط نیستند یکی دیگر از نشانه های آفازی است. معمولا در افرادی که آفازی ورنیکه و آنومی دارند برای اینکه به نوعی از تولید کلمه‌ی هدف که توانایی بازیابی آن را ندارند اجتناب کنند، دیده میشود. در کنار حاشیه گویی یک اصطلاح و نقص دیگر که این افراد ممکن است دچار آن شوند، Logorrhea است که در اینجا شخص بی‌وقفه حرف میزند و اصلا از شرایط اطراف خود اطلاع و آگاهی ندارد.

• نقایص کاربرد شناسی و نقص در استفاده‌ از زبان

رعایت نکردن اصول کاربرد زبان یکی از نواقصی است که در افراد دارای آفازی، خصوصا آفازی‌های روان دیده میشود. در جلسه ارزیابی بایستی حواسمان به قواعد و ابعاد pragmatic ‌باشد.

• نقص در فهمیدن و استفاده از ژست‌های گفتاری و غیر گفتاری

یکی دیگر از نواقص و نشانه‌هایی است که به دنبال آفازی میتوان شاهد آن بود. معمولا در آفازی های روان بیشتر دیده میشود.

• در مراجعین چند زبانه، آسیب نابرابر زبان‌ها

یکی از مسائلی که در ارزیابی افراد دو یا چند زبانه که دچار آفازی شده اند باید به آن توجه کرد این است که آیا زبان هایی که فرد قبل از آفازی میتوانست از آنها استفاده کند به یک میزان آسیب دیده اند یا خیر. معمولا افراد دارای آفازی که دو یا چند زبانه بوده اند به دنبال آفازی، زبان مادری شان وضعیت بهتری نسبت به سایر زبان های آنها دارد.

تعریف ارزیابی آفازی

طبق تعریف Muma زبان شامل سه جزء یکپارچه‌ی شناخت، اجزای زبانی و پرگمتیک است که به شدت با هم در ارتباط هستند.

شناخت به دانش افراد از دنیای اطرافشان برمیگردد. فعالیت‌های سطوح بالای شناخت  به مانند planning و organizing  از طریق سیستم executive function یا عملکرد اجرایی کسب میشوند.

جزء زبانی به شکل و محتوای زبان اشاره دارد؛ منظور از شکل همان ابعاد phonology، morphology و syntax است که ساختار گفته‌ها را هدف قرار میدهند. همچنین محتوا یا content زبان اشاره به بعد semantic زبان دارد که معنای گفته ها را هدف قرار میدهد.

جزء pragmatic یا کاربردشناسی به نحوه‌ی کاربرد و دانشی که با استفاده از آن ما از زبان‌مان استفاده میکنیم اشاره دارد. منظور این است که ما بدانیم چه چیزی را کجا و چگونه بیان کنیم و گفتگوها را چگونه آغاز کنیم، چگونه حفظ کنیم و چگونه تمام کنیم. به نوعی میتوان گفت همه‌ی دانش ما از زبان، در نهایت باید منجر به کاربرد مناسب آن شود.

مسئله ای که باید به آن توجه داشت این است که آفازی را بایستی از دیزارتری، آپراکسی و آگنوزی متمایز دانست. هر چند که همه‌ی این موارد میتوانند همراه با آفازی رخ دهند ولی هر کدام از این اختلالات ماهیت خاص خود را دارند که درمانگر بایستی با آنها آشنا باشد.

آگنوزی به ناتوانی در تقلید، کپی کردن و یا بازشناخت اطلاعات حسی ای است که شخص دریافت میکند با وجود اینکه سیستم حسی فرد مشکلی ندارد. مثلا شخص میتواند واژه‌ی صندلی را بشنود ولی توان بازشناخت یا تقلید آن را ندارد.

آپراکسی گفتار نوعی اختلال حرکتی گفتار میباشد که در آن شخص در طرح ریزی گفتار خود دچار مشکل میشود و توان شکل دهی ارادی عضلات گفتاری خود را ندارد و همچنین در توالی حرکات عضلات دچار اشکال میشود.

دیزارتری نیز نوعی دیگر از اختلالات حرکتی گفتار میباشد که در آن شخص سرعت، قدرت و هماهنگی عضلات گفتاری خود را از دست می‌دهد.

ارزیابی آفازی را اینگونه میتوان تعریف کرد که یک فرایند سازمان یافته و هدفمند است که اجزای مختلف ارتباط به مانند شناخت، زبان و کاربردشناسی زبان را به صورت دقیق بررسی میکند. همچنین ارزیابی شامل بررسی کیفیت زندگی فرد و تعاملات فرد در خانواده و اجتماع میشود. ارزیابی برای پیدا کردن نقاط قوت و نقاط ضعف ارتباطات فرد انجام میشود تا تعیین کند که کدام نقاط قوت بایستی تقویت شوند و چه نقاط ضعفی باید اصلاح شوند. به صورت بالقوه ارزیابی در تلاش است تا ماهیت نقایص زبانی را پیدا کند و تعیین کند که کدام جنبه ها از زبان بایستی درمان شوند. هر چند این دیدگاه به نظر میرسد در تقابل با دیدگاه نوین مراقبت های بهداشتی باشد که بیشتر روی بازدهی و کارایی تاکید دارد. اما به هر سوی درمانگران باید زمان و مهارت کافی را به عمل آورند تا بتوانند نقایص مراجعین دارای آفازی خود را بهتر بشناسند و از طریق ارزیابی دقیق به یک پلن درمانی مناسب برسند.

اهداف ارزیابی آفازی

ارزیابی آفازی یک فرایند چند وجهی است که در آن باید شخص دارای آفازی و خانواده‌اش و یا مراقبین فرد دارای آفازی حضور داشته باشند. این فرایند به دنبال اهداف خاصی صورت میگیرد؛ از جمله:

• بررسی رفتارهای زبانی و نقاط ضعف و قوت بیمار
• شناسایی مشکلات و اختلالات همراه
• تعیین اهداف درمانی
• شناسایی فاکتورهایی که درک، بیان و استفاده از زبان را تسهیل میکنند.

در بالا چهار هدف کلی ارزیابی را به شما گفتیم منتهی در دل این اهداف کلی یک سری اهداف ویژه وجود دارند که با توجه به فاکتورهای مختلفی مثل سطح اختلال که میتواند حاد یا مزمن باشد،‌ مکان ارزیابی، شدت اختلال و اختلالات همراه میتوانند متغیر باشند. طبق کتاب language intervention نوشته‌ی Chapey، اهداف ویژه‌ی ارزیابی آفازی شامل موارد زیر میباشند که Chapey و Murray آنها را در سه دسته ذکر کرده اند:‌

Etiologic Goals

• تعیین وجود یا عدم وجود آفازی
• شناسایی شرایط پیچیده کننده یا شرایطی که باعث میشوند که رفتارهای زبانی دچار نقص وجود داشته باشند تا در صورت امکان بتوانیم آنها را حذف کنیم یا کاهش بدهیم و یا تغییر دهیم.

Cognitive, Linguistic, Pragmatic, or Life Goals

• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی های شناختی
• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی درک ساختار زبان
• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی درک محتوای زبان
• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی بیان ساختار زبان
• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی بیان محتوای زبان
• تعیین نقاط قوت و ضعف توانایی‌های کاربردشناختی زبان
• تعیین کیفیت زندگی فرد با آفازی

Treatment Goals

• تعیین اینکه آیا فرد کاندید درمان هست یا نه و تعیین پیش آگهی
• اولویت سازی و اختصاصی سازی اهداف درمانی

برای دانستن جزئیات بیشتر از اهداف ویژه‌ی ارزیابی آفازی میتوانید به صفحات ۸۴ تا ۱۳۰ کتاب Language Intervention Strategies in Aphasia and Related Neurogenic Communication Disorders مراجعه کنید که در زیر لینک دانلود این کتاب از کانال تلگرام بنیاد گفتار آسان ایرانیان گذاشته شده است.

https://t.me/IESF_SB24/171

فرایند ارزیابی آفازی

ارزیابی در آفازی و سایر اختلالات ارتباطی با منشاء نوروژنیک شامل سه بعد در هم تنیده‌‌ی جمع‌آوری اطلاعات، ساخت فرضیه و تست کردن فرضیه ها میشود.

جمع‌آوری اطلاعات فرایندی است که در طول آن ما اطلاعاتی را به دست می‌آوریم که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به نقاط ضعف و قوت زبانی مراجع مرتبط میشوند.

ساخت فرضیه شامل طبقه بندی اطلاعات به دست آمده بر اساس قواعد موجود در داده‌ها و شباهت‌هایی است  که در داده‌ها مشاهده شده‌اند. پس در این مرحله ما نیازمند تفسیر و تحلیل داده‌ها هستیم برای اینکه مشخص کنیم که آیا آفازی وجود دارد یا نه، آیا شخص کاندید مناسبی برای درمان هست یا خیر و همچنین این مرحله از ارزیابی به ما کمک میکند تا اهداف درمانی خود را مشخص کنیم.

تست کردن فرضیه‌ها که بخش سوم از فرایند ارزیابی هست یک فرایند پیوسته است که شامل تحلیل رفتارهای هدف، رویکردها، اهداف درمانی و پیشرفت مراجع میشود.

در ادامه هر کدام از این ابعاد را بررسی میکنیم:

جمع آوری اطلاعات

داده‌ها در طول فرایند ارزیابی به صورت مستقیم و غیرمستقیم از طریق مشاهدات مستقیم و غیر مستقیم جمع‌آوری میشوند. در مشاهدات غیر مستقیم ما از طریق خانواده، دوستان و مراقبان فرد دارای آفازی اطلاعات را به دست می‌آوریم در حالی که در مشاهدات مستقیم ما به عنوان درمانگر از طریق تسک های زبانی‌ای که میگیریم و تعاملات ارتباطی‌ای که با مراجع داریم، به جمع‌آوری اطلاعات میپردازیم.

مشاهدات غیر مستقیم ممکن است از طریق مصاحبه با اعضای خانواده، دوستان و مراقبان مراجع به دست آورده شوند. همچنین این اطلاعات ممکن است از طریق نسخه های پزشکی، داروها، گفته‌‌ها و توصیه‌های سایر اعضای کادر درمان نیز به دست بیایند.

از دیگر راه های به دست آوردن غیر مستقیم این اطلاعات استفاده از ابزار‌ها و دیاگرام‌هایی است که ما در اختیار مراقبان و خانواده‌ی فرد دارای آفازی قرار می‌دهیم. یکی از این ابزارها  Communicative Effectiveness Index است که در اینجا برای شما آورده‌ایم. در اینجا خانواده یا مراقبان فرد دارای آفازی موظف هستند که به هر کدام از عبارت ها  در قالب یک طیف جواب دهند. بازه‌ی این طیف شامل از عدم توانایی تا کاملا توانمند به مانند قبل از بروز آفازی میباشد. فرد پاسخ دهنده موظف است که برای هر کدام از عبارت ها در خط ۱۰۰ میلی متری ای که کشیده ایم یک علامت بزند تا مشخص شود که فرد دارای آفازی در کجای این طیف قرار دارد و آیا به مانند قبل از بروز آفازی آن مهارت خاص را دارد یا آن مهارت را به صورت کلی از دست داده است یا اگر بین این دو است در چه نقطه‌ای است.

یکی دیگر از راه های جمع‌آوری اطلاعات به صورت مشاهدات غیر مستقیم، در ارتباط با نیازهای ارتباطی و توانایی‌های هر یک از مراقبان، استفاده از social network theory است. در این تئوری شخص دارای آفازی در مرکز قرار میگیرد و هر یک از شرکای ارتباطی به ترتیب نزدیکی ارتباطی با شخص دارای آفازی از نزدیک ترین دایره تا دور ترین دایره قرار میگیرند. افراد خارج از دایره ارتباطی کسانی هستند که در تعامل با شخص دارای آفازی نقش ویژه ای دارند ولی با وی آشنا نیستند؛ مثل یک گارسون رستوران که شخص دارای آفازی با مراقب خودش به رستوران آنها رفته و میخواهد سفارشی را ثبت کند. در زیر دیاگرام مربوط به social network theory را مشاهده میکنید.

تا اینجا از مشاهدات غیر مستقیم برای شما گفتیم اما در ادامه میخواهیم راجع به جمع‌آوری اطلاعات از طریق مشاهدات مستقیم برای شما بگوییم.

در طول مشاهدات مستقیم درمانگر به صورت مستقیم از طریق تست های رسمی و غیر رسمی مراجع خود را ترجیحا در طی چند جلسه مورد بررسی قرار می‌دهد. چند جلسه و تکرار تست ها به این خاطر است که توان پاسخ دهی مراجع را افزایش دهیم و همچنین از بروز خستگی، استرس و شکست های احتمالی جلوگیری کنیم. البته تاثیر بافت و نمونه های ارتباطی را نیز نمیشود نادیده گرفت؛ ممکن است مراجع در محیط بیمارستان به مانند محیط خانه کارایی نداشته باشد یا برعکس. در مراجعینی که آسیب های کورتکس مغز را دارند تولید پاسخ های بی ثبات یک مشخصه‌ی برجسته است. بنابر همه‌ی این موارد درمانگر باید هوشیار باشد تا در محیط ها و بافت‌های مختلف غیر ساختارمند، نیمه ساختارمند و ساختارمند عملکرد مراجع خود را ارزیابی کند و سپس تصمیم بگیرد.

در مشاهدات غیر ساختارمند درمانگر رفتارهای شناختی، زبانی و کاربردشناسی مراجع را با کمترین کنترل، در طی جلسه عادی بررسی میکند. در اینجا نشست ما با مراجع کاملا صمیمانه است و درمانگر نحوه تعامل مراجع با اطرافیان را بررسی میکند. مثلا اگر در خانه باشد درمانگر نحوه تعامل بیمار را با فرزندان، همسر و یا مراقبانش مشاهده و بررسی میکند. یا اگر در بیمارستان باشد نحوه تعامل بیمار با پرستاران و سایر کارکنان را میتوانیم مشاهده کنیم.

در مشاهدات نیمه ساختارمند درمانگر نقش اساسی‌تری را ایفا میکند. در اینجا درمانگر از طریق تسک های از قبل طراحی شده سعی در بررسی درک، بیان و وضعیت ارتباطی بیمار را دارد. این نوع مشاهدات نسبت به مشاهدات غیر ساختارمند امکان دسترسی ما را به اطلاعات موثق تر و بیشتر فراهم میکنند.

در مشاهدات ساختارمند درمانگر از طریق تست های غربالگری، آزمون های جامع و تست های ویژه عملکرد زبان اطلاعات را جمع‌آوری می‌کند.

در ادامه به هر کدام از تست های غربالگری، آزمون های جامع و تست های ویژه‌ی عملکرد زبان میپردازیم. اما قبل از آن بهتر است مراحل بعدی فرایند ارزیابی آفازی را برای شما بیان کنیم.

ساخت و ایجاد فرضیه

در این مرحله از ارزیابی درمانگر سعی میکند اطلاعاتی که در طی مرحله‌ی جمع‌آوری اطلاعات بدست آورده را به طریق معنی داری سازمان بندی کند. در این مرحله درمانگر باید با توجه به اطلاعاتی که به دست آورده است، قضاوت کند. در این مرحله درمانگر باید نسبت به انواع، شدت و فرکانس رفتارهای تولید شده توسط مراجع به جمع بندی برسد و بتواند ارزیابی خود را سازمان دهد تا هم اولویت‌های پلن درمانی خود را مشخص سازد و هم اینکه نشان دهد که شرایط بیمار برای درمان چگونه است.

تست کردن فرضیه‌ها

نتایج فرضیه‌ی ساخته شده و به طور ویژه اهداف درمانی باید خاصیت انعطاف پذیری داشته باشند تا به محض ظهور نشانه‌های جدید بتوانیم آنها را تغییر دهیم.

این مرحله در طی اجرای پلن درمانی انجام میشود تا میزان روایی، پایایی، دقت و مناسب بودن فرضیه‌ی ساخته شده را تست کنیم. یادمان باشد که ارزیابی یک فرایند پیوسته است که در طول درمان نیز حتما باید صورت گیرد تا در صورت نیاز اصلاحاتی در پلن درمانی داشته باشیم یا به کل آن را عوض کنیم. درمانگر در طول مراحل ارزیابی و درمان موظف است که نتایجی را که به دست آورده است، گزارش دهد تا خانواده، مراجع و سایر متخصصان از شرایط ارتباطی بیمار اطلاعات و فهم کافی داشته باشند. ما میتوانیم نتایج تست کردن فرضیه ها را به صورت کلامی به خانواده ها بگوییم. البته اشکال نوشتاری مختلف گزارش دهی نیز موجود است. یکی از راه های گزارش دهی به شکل نوشتاری SOAP note است. این نوع گزارش دهی به نوعی جهت دهی و گزارش اطلاعات براساس مشکلات و نقایصی است که مراجع از خود نشان داده است.

S به معنی اطلاعات subjective است. درمانگر در اینجا کامنت های subjective خود را قرار میدهد؛ مشاهدات غیرقابل اندازه گیری درباره‌ی مراجع یا جلسه‌ی ارزیابی وی، اطلاعات بستری و مواردی که در جلسه‌ی ارزیابی برجسته بوده اند.

O نشانگر اطلاعات objective است. در این قسمت یافته‌های جلسه ارزیابی را بدون هیچ تفسیری قرار میدهیم.

A به منزله‌ی assessment است و درمانگر در اینجا تحلیل و ارزیابی خود را از جلسه ارزیابی مراجع مینویسد.

حرف P نشانگر plan است که در اینجا درمانگر پلن درمانی یا ارزیابی آینده خود را یادداشت میکند. در زیر دو مثال از این نوع گزارش دهی را میتوانید بخوانید که از کتاب language intervention نوشته‌ی Roberto Chapey برای شما آورده‌ایم:

غربالگری، تست های جمع و تست های ویژه‌ی عملکرد زبان

تست‌های غربالگری

تست های غربالگری یک راه موثر برای نشان دادن وجود یا عدم وجود آفازی هستند. به دلیل اینکه به لحاظ زمانی کوتاه مدت هستند و نمونه های محدودی از زبان و ارتباط را بررسی میکند اطلاعات جزئی زیادی به ما درباره‌ی توانایی‌های زبانی مراجع نمیدهند. در بعضی مواقع از جمله هنگامی که در فاز post-acute ریکاوری هستیم، زمانی که تایم زیادی برای ارزیابی دقیق نداریم و زمانی که مراجع بسیار بد حال است این تست ها بسیار پرکاربرد و موثر واقع میشوند. در این قسمت بعضی از تست های غربالگری را برای شما آورده ایم:

به دلیل قانون copy right نمیتوانیم فایل تست‌هایی را که در ادامه به شما معرفی میکنیم را در سایت آپلود کنیم و از این بابت معذوریم.

Acute Aphasia Screening Protocol (AASP) Crary et al. (1989)

حدود ۱۰ دقیقه زمان میخواهد؛ مخصوص افراد دارای آفازی است و توجه، درک شنیداری، توانایی بیان گفتار و نحوه تعامل را بررسی میکند.

Aphasia Language Performance Scales (ALPS) Keenan & Brassell (1975)

مدالیته‌های مختلف زبان از جمله شنیدن، حرف زدن، نوشتن و خواندن را ارزیابی میکند. حدود ۳۰ دقیقه زمان میخواهد.

Bedside Evaluation Screening Test, 2nd Edition (BEST-2; Fitch-West, Ross-Swain, & Sands, 1998)

مخصوص افراد دارای آفازی است؛ نامیدن اشیا، توصیف اشیا، تکرار جمله، درک تک کلمه، خواندن و مکالمه را مشاهده میکند. بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان میخواهد.

Frenchay Aphasia Screening Test, 2nd Edition (FAST-2; Enderby, Wood, & Wade, 2006)

بین ۳ تا ۱۰ دقیقه زمان میخواهد؛ درک، بیان، خواندن و نوشتن توسط متخصصی که گفتاردرمانگر نیست بررسی میشوند.

Mississippi Aphasia Screening Test (MAST; Nakase-Thompson, 2004)

مخصوص افراد داری آفازی است که نامیدن، گفتار اتوماتیک، نوشتن، سوالات بله/خیر، دستورات شفاهی، روانی گفتار و نوشتن را بررسی میکند و کمتر از ۱۵ دقیقه زمان میخواهد.

 Multilingual Aphasia Examination, 3rd Edition (MAE; Benton, Hamsher, & Sivan, 1994)

نامیدن، تکرار، روانی، تولید، نوشتن، درک شنیداری و خواندن را بررسی میکند و مخصوص افراد دارای آفازی است.

Multimodal Communication Screening Task for Persons with Aphasia (MCSTPA; Lasker & Garrett, 2005)

مخصوص افراد دارای آفازی است و همچنین افرادی که همراه با آفازی به آپراکسی نیز دچار شده اند. در این جا ما احتمال استفاده از AAC را بررسی میکنیم. ممکن است به چند روز زمان نیاز داشته باشیم.

Quick Assessment for Aphasia (QAA; Tanner & Culbertson, 1999)

توانایی گفتگو، نامیدن و پاسخ دادن به سوالات را بررسی میکند و اطلاعات پایه‌ای برای ما فراهم میکند. مخصوص افراد دارای آفازی است و بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان میخواهد.

 Reitan-Indiana Aphasia Screening Test (AST; Reitan, 1981)

مخصوص افراد دارای آفازی است که زبان و توانایی های neurocognitive  را از طریق نامیدن، کپی کردن، خواندن، تکرار شفاهی دستورپذیری و نقاشی بررسی میکند.

Sheffield Screening Test for Acquired Language Disorders (SSTALD; Syder, Body, Parker, & Boddy, 1993)

برای افراد دارای آفازی است که حدود ۱۰ دقیقه زمان میخواهد و صرفا درک و بیان را بررسی میکند و کاری به خواندن و نوشتن ندارد.

Sklar Aphasia Scale (SAS; Sklar, 1983)

مخصوص افراد دارای آفازی است که بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه زمان میخواهد و کد گشایی بینایی، شنوایی، بیانی و نوشتاری را بررسی میکند.

تست‌های جامع ارزیابی آفازی

این تست‌ها مهم ترین بخش مشاهدات ساختارمند هستند که برای بررسی عملکرد فرد دارای آفازی در سطوح مختلفی از سختی تسک از وی گرفته میشوند و فرد دارای آفازی را در  سطوح مختلفی از پیچیدگی تسک، بررسی میکنند. در ادامه به مطالعه‌ی برخی از تست‌های ارزیابی جامع آفازی میپردازیم:

Minnesota Test for the Differential Diagnosis of Aphasia (MTDDA;

Schuell, 1965)

این تست ۴۶ زیر آزمون دارد که هدف آن بررسی نقاط ضعف و قوت فرد دارای آفازی در خواندن، نوشتن، حرف زدن و گوش دادن است. همچنین یک نمره دهی ۰ تا ۶ دارد که میتواند عملکرد فرد دارای آفازی را در هر کدام از چهار مدالیته نوشتن، خواندن، حرف زدن و شنیدن کمی‌سازی کند. همچنین این تست در قالب دیدگاه شول روند بهبودی فرد دارای آفازی را برای ما پیش بینی میکند.

Boston Diagnostic Aphasia Examination (BDAE; Goodglass et al., 2001)

یک بررسی جامع از توانایی‌های ارتباطی فرد دارای آفازی را در اختیار ما میگذارد که شامل ۳۴ زیر آزمون است. گفتار، درک شنیداری، بیان شفاهی، تکرار، خواندن و نوشتن را برای ما ارزیابی میکند و در نهایت نوع آفازی را برای ما مشخص میکند. بسته به اینکه درمانگر چه زیر آزمون‌هایی میخواهد از شخص دارای آفازی بگیرد زمان انجام آن متفاوت است. توانایی های نامیدن در مواجهه و مشخصه‌های بینایی فضایی نیز در این تست جامع بررسی میشوند. همچنین در این آزمون از روش های نمره دهی به صورت مثبت/ منفی و فرم های نمره دهی نیز استفاده میشود.

 Western Aphasia Battery (WAB; Kertesz, 1982; 2006)

به مانند BDAE-3 این آزمون نیز بر اساس مناطق مغزی آسیب دیده نوع آفازی را به ما گزارش میدهد. بر خلاف BDAE-3 بر اساس نمرات ویژه‌ی تست، سندروم ها را شناسایی میکند و خلاصه ای از نمرات به ما در عملکردهای مختلف ارائه میکند تا بتوانیم پیشرفت مراجع خود را مستند سازی کنیم. شامل ۱۰ زیر آزمون میشود که روانی و محتوای  گفتار خودبخودی، درک شنیداری، تکرار و نامیدن را ارزیابی میکنند. شامل ۷ زیر آزمون میشود که زبان دیداری، خواندن، نوشتن، رویکرد ها و توانایی های ساختاری را ارزیابی میکنند.

 سیستم نمره دهی و گزارش دهی خاص خود را دارد که به صورت سه دسته‌ی AQ، LQ و CQ ارائه میشوند. در AQ خلاصه ای از عملکرد مراجع در زیر آزمون های زبان شفاهی ارائه میشود؛ در LQ خلاصه ای از عملکرد مراجع در زیر آزمون های سایر مدالیته های زبانی از جمله خواندن و نوشتن ارائه میشود و در CQ خلاصه ای از عملکرد کلی مراجع ارائه میشود.

در بالا به سه مورد از رایج ترین آزمون های جامع اشاره کردیم. اما آزمون های جامع زیادی وجود دارند. از دیگر آزمون‌های جامع که برای ارزیابی آفازی استفاده میشوند میتوان به این موارد اشاره کرد:

Aphasia Diagnostic Profiles (ADP; Helm-Estabrooks, 1992)

Porch Index of Communicative Ability (PICA; Porch, 1967, 1981)

Boston Assessment of Severe Aphasia (BASA: Helm-Estabrooks et al., 1989)

Assessment of Communication Effectiveness in Severe Aphasia (Cunningham et al., 1995)

تست‌های ویژه عملکردهای زبانی

این تست‌ها زمانی کارایی دارند که شخص در بعضی از زیر آزمون‌های تست‌های جامع بسیار قوی یا بسیار ضعیف عمل میکند. این تست‌ها اطلاعات بسیار ارزشمندی راجع به تشخیص آفازی و نحوه برنامه ریزی برای درمان به ما میدهند. به نحوی میتوان گفت که این تست‌ها تکمیل کننده تست‌های ارزیابی جامع هستند. در زیر بعضی از این تست‌ها را به شما معرفی کرده‌ایم.

ارزیابی غیر رسمی

ارزیابی غیر رسمی و ارزیابی رسمی به نوعی مکمل هم هستند. در اینجا ما تلاش میکنیم با ایجاد و دستکاری محرک‌های مختلف تشخیص بهتری داشته باشیم و بتوانیم پلن درمانی را بهتر پیش ببریم. این نوع ارزیابی‌ها برای تصمیم‌ گیری های بالینی و همچنین تست کردن فرضیه‌های مطرح شده خیلی مهم و ارزشمند هستند. این ارزیابی‌ها هم نتایج کمی و هم نتایج کیفی به ما میدهند.

در این نوع ارزیابی‌ها درمانگر علاوه بر اینکه باید مشاهده کننده‌ی خوبی باشد باید دانش پس زمینه ای خوبی راجع به آفازی یا زبان پریشی نیز داشته باشد؛ توانایی ارتباط برقرار کردن خوبی داشته باشد؛ و همچنین از تفکر انتقادی خوبی برخوردار باشد.

هدف از این نوع ارزیابی بیشتر تصمیم گیری بالینی است و برای تست کردن فرضیه‌ها بسیار به ما کمک میکنند.

خب دوستان، همکاران و دانشجویان عزیز به پایان این پست رسیدیم. امیدواریم مطالب مفیدی رو در این پست باهاتون به اشتراک گذاشته باشیم. مثل همیشه بنیاد گفتار آسان ایرانیان پذیرای هر گونه درخواست، پیشنهاد و انتقاد از شما است. لطفا در شبکه‌های ما در فضای مجازی عضو باشید تا بتوانیم ارتباط بیشتری با هم داشته باشیم و باعث ارتقای علمی رشتمون بشیم.

تلگرام: t.me/iesf_iesf

اینستاگرام: instagram.com/irslp.ir

تماس با ما: http://irslp.ir/contact